Do mediacji nie trzeba przychodzić z gotową ugodą. Na początku wystarczy wiedzieć, czego dotyczy spór i co chcesz uporządkować: rozliczenie, współpracę, kontakty z dzieckiem albo zasady dalszego sąsiedztwa. Mediator pomaga przygotować rozmowę, w której każda ze stron może przedstawić swój punkt widzenia. Poniżej opisujemy cywilną drogę rozpoczęcia mediacji, wybór osoby prowadzącej i decyzje, które warto podjąć przed pierwszym spotkaniem w Krakowie lub online.
Co warto wiedzieć na początku
- Zgłoszenie sprawy służy ustaleniu, czy i jak można rozpocząć rozmowę.
- Zgoda na mediację i zgoda na konkretną ugodę to dwie odrębne decyzje.
- Przed spotkaniem uzgodnij koszty, uczestników i sposób prowadzenia rozmów.
Co robi mediator, a o czym decydują strony?
W sprawach cywilnych podstawą jest art. 183¹ Kodeksu postępowania cywilnego: mediacja jest dobrowolna. Mediator organizuje rozmowę, pomaga nazwać kwestie sporne i uporządkować propozycje. Zachowuje bezstronność oraz ujawnia okoliczności mogące wzbudzić wątpliwości co do niej. Zgodnie z art. 183³ᵃ może także, na zgodny wniosek stron, wskazać niewiążące sposoby rozwiązania sporu.
To uczestnicy oceniają, czy rozwiązanie odpowiada ich potrzebom. Mediator nie wydaje wyroku i nie reprezentuje jednej strony przeciwko drugiej. Można korzystać z pomocy własnego pełnomocnika, a projekt porozumienia skonsultować przed podpisaniem. Rozmowa może zakończyć się ugodą całkowitą, częściową lub bez ugody. Każdy z tych wyników wymaga jasnego odnotowania.
Źródła tej sekcji: [1]
Zgłoszenie prywatne i skierowanie sądu
Mediację można rozpocząć na podstawie umowy o mediację albo skierowania sądu. Przy prywatnym zgłoszeniu najpierw ustala się temat, gotowość drugiej strony oraz wybór mediatora. Gdy sprawa już toczy się w sądzie, przygotuj sygnaturę i postanowienie o skierowaniu. Nie wystarczy powiedzieć, że „sąd zalecił rozmowę”: dokument pozwala odróżnić formalne skierowanie od ogólnej zachęty do porozumienia.
W obecnym brzmieniu art. 183⁸ § 2 KPC przewidziano tygodniowy termin na sprzeciw wobec mediacji po ogłoszeniu lub doręczeniu postanowienia, z zastrzeżeniem wcześniejszej zgody. Dlatego korespondencji sądowej nie należy odkładać. Jeżeli nie rozumiesz pouczenia, wyjaśnij je od razu z sądem lub pełnomocnikiem. Pierwszy kontakt z fundacją nie zastępuje odpowiedzi wymaganej przez sąd.
Źródła tej sekcji: [1]
Jak wybrać mediatora w Krakowie?
Sprawdź wykształcenie, ukończone szkolenia, doświadczenie w danym rodzaju sporu i sposób pracy. Poproś o wyjaśnienie, jak mediator postępuje przy nierównowadze między stronami oraz czy organizuje rozmowy indywidualne. Dokumenty kwalifikacyjne warto zestawić z aktualną informacją z właściwego rejestru, zamiast kierować się samym oznaczeniem „certyfikowany”.
Sąd Okręgowy w Krakowie publikuje osobno listę stałych mediatorów, listę dotyczącą spraw karnych oraz listy przekazane przez organizacje i uczelnie. Te kategorie mają odmienne znaczenie. Wpis na jedną listę nie jest automatycznie wpisem na wszystkie. W sprawach cywilnych przepisy dopuszczają także mediatorów niewpisanych na listę stałych mediatorów; sam wpis nie jest gwarancją wyniku konkretnego sporu.
Co powiedzieć podczas pierwszego kontaktu?
Przygotuj krótki opis, na przykład: „Mamy spór o rozliczenie remontu, druga strona zna propozycję mediacji, nie ma jeszcze sprawy w sądzie”. Na tym etapie nie trzeba przesyłać całej historii korespondencji ani danych dzieci. Wystarczy określić temat, liczbę uczestników, oczekiwaną formę rozmowy i ewentualne pilne terminy.
Zapytaj, kto zaprasza drugą stronę, w jakim zakresie kontakt organizacyjny jest odpłatny i co stanie się w razie odmowy udziału. Ustal także potrzebę tłumacza, dostępność pomieszczenia oraz możliwość udziału pełnomocników. Jeśli zależy Ci na spotkaniu stacjonarnym, potwierdź termin i adres przed przyjazdem. Przy mediacji online obie strony powinny zaakceptować wybrany format i warunki techniczne.
Źródła tej sekcji: [1]
Kiedy najpierw potrzebna jest inna pomoc?
Mediacja wymaga możliwości swobodnego podejmowania decyzji. Powiedz mediatorowi o obawie przed drugą stroną, presji, zależności finansowej, trudnościach językowych lub problemach z rozumieniem dokumentów. Osobne rozmowy mogą pomóc ocenić warunki udziału, lecz nie każdą nierównowagę można usunąć zmianą formatu. Zgoda nie powinna być wymuszona obietnicą, groźbą ani pośpiechem.
Jeżeli zbliża się termin złożenia pisma, potrzebne jest zabezpieczenie roszczenia albo natychmiastowa ochrona, omów to z prawnikiem niezależnie od rozmów ugodowych. W wyroku TSUE z 14 czerwca 2017 r., C-75/16, podkreślono znaczenie dostępu do sądu przy ocenie włoskiej procedury mediacji konsumenckiej. Wyrok nie ustanawia obowiązkowej mediacji w Polsce; przypomina, że rozwiązania polubowne muszą respektować ochronę sądową.
Scenariusz edukacyjny — przykład fikcyjny, nie opis sprawy prowadzonej przez Fundację.
Rozliczenie po remoncie mieszkania
W fikcyjnym przykładzie właściciel mieszkania w Krakowie zatrzymuje część wynagrodzenia wykonawcy, wskazując niedokończone prace. Wykonawca uważa, że wykonał dodatkowe zadania nieuwzględnione w cenie. Pierwszym krokiem nie jest ustalenie, kto ma „przyznać się do winy”, lecz sprawdzenie gotowości do rozmowy i zebranie umowy, zakresu prac oraz zestawienia płatności.
Podczas przygotowania można rozdzielić trzy tematy: odbiór prac, sporne dodatki i termin rozliczenia. Hipotetyczna propozycja zakłada wspólny przegląd usterek oraz płatność zależną od wykonania konkretnych czynności. Strony nadal mogą ją odrzucić. Przykład pokazuje sposób uporządkowania rozmowy, a nie wynik osiągnięty przez Fundację ani przewidywany rezultat podobnej sprawy.
Pytania do tego tematu
Czy samo zapytanie oznacza zgodę na ugodę?
Nie. Zapytanie organizacyjne, zgoda na prowadzenie mediacji i przyjęcie treści ugody są różnymi etapami. Przed rozpoczęciem uzgodnij zasady udziału i koszty, a przed podpisaniem przeczytaj całość porozumienia.
Źródła tej sekcji: [1]
Czy mogę zgłosić sprawę, zanim druga strona się zgodzi?
Tak, możesz zapytać o możliwość organizacji mediacji. Jej przeprowadzenie wymaga jednak odpowiedniej zgody stron. Mediator wyjaśni sposób zaproszenia drugiego uczestnika i skutki ewentualnej odmowy.
Źródła tej sekcji: [1]
Źródła i literatura
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 468, ze zmianami; w szczególności art. 183¹–183¹⁵, art. 259¹, art. 436 i art. 445².
- Sąd Okręgowy w Krakowie, Listy mediatorów: lista stałych mediatorów, lista mediatorów w sprawach karnych oraz listy organizacji pozarządowych i uczelni.
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 2015 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych, Dz.U. z 2015 r. poz. 716; w szczególności § 2–4 i § 14–17.
- Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 czerwca 2017 r., C-75/16, Menini i Rampanelli przeciwko Banco Popolare, ECLI:EU:C:2017:457; prawo dostępu do sądu w kontekście włoskiej mediacji konsumenckiej.
Materiały edukacyjne według stanu źródeł sprawdzonego 23 października 2026 r. Nie zastępują indywidualnej oceny prawnej konkretnej sprawy. Scenariusze są fikcyjne i nie przedstawiają historii klientów ani rezultatów Fundacji. Ustawy, orzeczenia i publikacje naukowe wskazano przy odpowiednich zagadnieniach; DOI podano wyłącznie dla publikacji, które taki identyfikator posiadają.